Asonans, czyli rym niedokładny

Asonans to rym, w którym zgadzają się same samogłoski, a spółgłoski mogą być inne: miłość / wszystko, ulica / dziewczyna. W wierszu dla dzieci by nie przeszedł, w rapie jest normą, bo poszerza pole wyboru słów kilkanaście razy i pozwala pisać o czymkolwiek, zamiast dopasowywać treść do trzech dostępnych rymów dokładnych.

Definicja bez owijania

Rym dokładny wymaga zgodności wszystkiego od ostatniej akcentowanej samogłoski do końca słowa: serce / nerce. Asonans wymaga zgodności tylko samogłosek: serce / pewnie (e-e), miasto / hasło (a-o).

Istnieje też odwrotność asonansu, czyli konsonans: zgadzają się spółgłoski, a samogłoski nie (blok / bluk). W rapie polskim praktycznie się go nie używa, bo polski ma zbyt mało miejsc, gdzie taka zgodność jest słyszalna.

Dlaczego rap stoi na asonansach

Policz: do słowa „miłość” rymów dokładnych w używanym języku jest kilka. Asonansów, czyli słów o układzie samogłosek i-o, są setki. Różnica nie jest kosmetyczna, tylko decyduje o tym, czy piszesz o tym, o czym chcesz, czy o tym, co się rymuje.

Drugi powód jest muzyczny. W nagraniu spółgłoski na końcu wersu i tak w dużej części giną: są ciche, krótkie i zjada je bit. Samogłoski niosą dźwięk i to one układają się w melodię wersu. Dlatego asonans, który na papierze wygląda blado, w nagraniu brzmi jak pełny rym.

Zobacz, jak zgodność samogłosek trzyma parę wersów, mimo że końcówki nie są identyczne:

Kiedy asonans brzmi dobrze, a kiedy przestaje być rymem

Granica jest słyszalna, choć nieostra. Kilka zasad, które działają w praktyce:

• Im dłuższa zgodność, tym słabsze mogą być spółgłoski. Przy dwóch zgodnych samogłoskach różnica spółgłosek prawie nie przeszkadza. Przy jednej, rym robi się wątpliwy.
• Akcent musi paść w tym samym miejscu. Praca / płaca działa, bo akcent w obu na przedostatniej. Zestawienie słowa akcentowanego na przedostatniej z akcentowanym na ostatniej rozjeżdża się nawet przy zgodnych samogłoskach.
• Bliskie samogłoski wolno traktować jak zgodne. W polskim o i u brzmią blisko, podobnie e oraz i. Dlatego droga / suka przechodzi, a droga / dryga już nie.
• Nosówki liczą się tak, jak się je wymawia. Końcowe „ę” w rapie brzmi jak „e”, więc idę / bidę to zgodność, a idę / windę zależy od tego, jak to powiesz.

Asonans a rym dokładny: kiedy który

Zasada praktyczna: rym dokładny stawiaj tam, gdzie chcesz uderzyć, a asonansem prowadź resztę. Puenta zwrotki na rymie dokładnym jest wyraźnie mocniejsza właśnie dlatego, że poprzednie sześć wersów było luźniejsze. Zwrotka zbudowana wyłącznie z rymów dokładnych brzmi jak wyliczanka, zbudowana wyłącznie z asonansów zaczyna się rozłazić.

Ten sam mechanizm działa w drugą stronę: jeśli zwrotka wydaje ci się nudna mimo dobrych treści, sprawdź, czy nie masz w niej ośmiu rymów dokładnych pod rząd.

Jak to sprawdzić bez zgadywania

Barzly liczy rymy z zapisu fonetycznego, więc widzi zgodność samogłosek nawet wtedy, gdy słowa wyglądają zupełnie inaczej. Na stronie każdego słowa rymy niedokładne mają własną sekcję, osobno od dokładnych i wielosylabowych. Najłatwiej to zobaczyć na słowach, do których rymów dokładnych jest mało: miłość, szczęście, wolność, nadzieję.

W samym edytorze działa to na całym tekście naraz: każda rodzina rymów dostaje swój kolor, więc od razu widać, że dwa wersy, które uważałeś za rymowane, są w dwóch różnych kolorach, a dwa przypadkowe wpadły w ten sam.

Sprawdź, gdzie w twoim tekście naprawdę jest rym

Dlaczego ucho przymyka oko na spółgłoski

Kiedy słuchasz zwrotki, mózg nie analizuje każdej głoski osobno. Dostaje układ samogłosek i rytm, a resztę uzupełnia z tego, czego się spodziewa. Dlatego para, która na kartce wygląda na przypadkową, w nagraniu bywa czystym rymem, i dlatego rymy sprawdza się uchem, a rozpisuje wzrokiem.

Ma to jeden praktyczny skutek, o którym łatwo zapomnieć: asonans działa mocniej na końcu wersu niż w jego środku. Na końcu takt daje mu chwilę ciszy, w której zdąży wybrzmieć. W środku wersu, otoczony innymi słowami, ta sama para przechodzi niezauważona.

Cztery pary do przećwiczenia ucha

Powiedz każdą parę na głos, w tempie zwrotki, a nie po literach. Trzy z nich to asonanse, jedna to rym dokładny. Jeśli słyszysz różnicę bez patrzenia w zapis, twoje ucho jest gotowe na pisanie na asonansach.

• ulica / dziewczyna, zgodność u-i-a, spółgłoski zupełnie inne, a rym słychać.
• miasto / hasło, zgodność a-o. Klasyka polskiego rapu.
• serce / nerce, tu akurat rym dokładny. Słychać, że domyka się mocniej i bardziej ostatecznie.
• prawda / farba, zgodność a-a, ale spółgłoski rozjeżdżają się na tyle, że rym jest już na granicy.

Ta ostatnia para jest najważniejsza w ćwiczeniu, bo pokazuje, gdzie kończy się asonans, a zaczyna zwykłe podobieństwo. Granica jest kwestią ucha, nie definicji, i przesuwa się razem z tym, ile rapu przesłuchałeś.

Najczęstsze pytania

Czy asonans to gorszy rym?

Nie, to inne narzędzie. W poezji regularnej byłby uproszczeniem, w rapie jest podstawą, bo rap operuje dłuższymi zakończeniami i głosem, a nie zapisem.

Jak nazwać to po polsku, żeby nie brzmieć pretensjonalnie?

„Rym niedokładny” albo „rym przybliżony”. „Asonans” to termin szkolny, przydatny, kiedy chcesz odróżnić go od konsonansu.

Czy da się przesadzić z asonansami?

Da się. Jeśli słuchacz nie słyszy, gdzie kończy się wers, rymu praktycznie nie ma. Wtedy pomaga jeden rym dokładny na cztery wersy, żeby przywrócić punkt odniesienia.