Jak pisać rap

Pisanie rapu to pięć czynności w stałej kolejności: wybierasz bit, ustalasz temat, budujesz szkielet rytmiczny (ile sylab wchodzi w wers), dopisujesz rymy i na końcu skracasz to, co nie działa. Reszta to wprawa. Poniżej masz każdy z tych kroków rozpisany na konkret, z przykładami z prawdziwych polskich wersów.

1. Zacznij od bitu, nie od kartki

Tekst rapowy nie jest wierszem, który potem podkłada się pod muzykę. Rytm jest w nim pierwszy, a słowa dopasowują się do rytmu. Dlatego pierwsza rzecz to bit puszczony w pętli, najlepiej przez kilkanaście minut, aż przestaniesz go słyszeć jako nowość i zaczniesz czuć, gdzie wypada mocna część taktu.

Praktyczny sprawdzian: jeśli potrafisz na ten bit powiedzieć cokolwiek, choćby listę zakupów, i brzmi to rytmicznie, to znaczy, że masz go w głowie i możesz pisać. Jeśli musisz się zastanawiać, gdzie zacząć wers, posłuchaj jeszcze chwilę.

Nie każdy bit nadaje się na pierwszy tekst. Wolniejsze, o wyraźnym werblu w połowie taktu, są łatwiejsze, bo słychać w nich, gdzie kończy się wers. Bity szybkie i gęste wybaczają mniej.

2. Temat, czyli o czym właściwie jest ta zwrotka

Najczęstszy błąd początkującego tekstu to zwrotka o wszystkim naraz: dwa wersy o mieście, dwa o hajsie, dwa o tym, że inni raperzy są słabi. Taki tekst nie zapada w pamięć, bo nie ma czego zapamiętać.

Zamiast tego wybierz jedno zdanie, które ta zwrotka ma udowodnić. Może być banalne, ważne żeby było jedno. „Wyprowadziłem się i nie umiem wrócić”. „Robię to od dziesięciu lat i nadal nie mam z tego nic”. „Nie ufam nikomu z tamtej ekipy”. Wszystkie szesnaście wersów pracuje potem na to jedno zdanie.

Sprawdź, jak działa konkret zamiast ogólnika. Ten dwuwiersz nie mówi „jest ciężko”, tylko pokazuje scenę:

Konkret jest łatwiejszy do napisania niż ogólnik, bo masz z czego czerpać. Nazwa ulicy, marka butów, godzina, imię. Ogólnik trzeba wymyślić, konkret wystarczy sobie przypomnieć.

3. Szkielet rytmiczny: policz sylaby, zanim policzysz rymy

Wers rapowy w polskim rapie ma najczęściej od ośmiu do szesnastu sylab. To nie jest reguła, tylko obserwacja: tyle mieści się w jednym takcie przy typowym tempie. Ważniejsze od konkretnej liczby jest to, żeby wersy w parze były podobnej długości. Osiem sylab i siedemnaście obok siebie słychać jako potknięcie, nawet jeśli rym jest idealny.

Najprostsze ćwiczenie na start: napisz cztery wersy po dwanaście sylab każdy, jeszcze bez rymów. Wystukaj je ręką na bit. Dopiero gdy się mieszczą, wracaj do treści.

Więcej o samym liczeniu, razem z tym, co robić z „nie ma” wymawianym jako jedna sylaba, znajdziesz w osobnym tekście: ile sylab ma wers.

4. Rymy: najpierw dokładne, potem reszta

Na początku trzymaj się rymów dokładnych, czyli takich, gdzie zgadza się wszystko od ostatniej samogłoski do końca słowa. To one najmocniej słychać i najtrudniej się z nimi pomylić. Dopiero potem warto wejść w asonanse i rymy wielosylabowe, bo one dają swobodę, ale wymagają ucha.

Kiedy utkniesz na słowie, którym chcesz zamknąć wers, sprawdź, co się z nim rymuje, zamiast siedzieć nad kartką. W słowniku rymów Barzly rymy są podzielone po typie i po liczbie sylab, więc od razu widać, czy do danego słowa w ogóle jest z czym pracować. Zacznij od słów, którymi rap kończy wersy najczęściej: serce, życie, miasto, prawda.

5. Punchline, czyli po co słuchacz dosłuchał do końca

Zwrotka bez pointy jest tylko listą zdań. Punchline to ten jeden wers, po którym się cofa nagranie. Zwykle stoi na drugiej linijce pary: pierwsza buduje oczekiwanie, druga je łamie.

Nie musisz mieć punchline'u w każdej parze wersów, wystarczy jeden mocny na osiem. Jak się je składa, opisuje osobny tekst: punchline w rapie.

6. Redakcja: wyrzuć co trzecie słowo

Pierwsza wersja tekstu zawsze jest za długa. Nie dlatego, że masz za dużo do powiedzenia, tylko dlatego, że wypełniacze („no i”, „takie tam”, „po prostu”, „wiesz”) wchodzą same, żeby zapełnić sylaby. Przeczytaj zwrotkę na głos i skreśl każde słowo, które można usunąć bez zmiany sensu. Zwolnione sylaby wykorzystaj na coś konkretnego.

Drugi przebieg redakcji dotyczy rymów. Podkreśl końcówki wersów i sprawdź, czy rym faktycznie jest, czy tylko wydawało ci się przy pisaniu. To akurat robota, której nie musisz wykonywać ręcznie: edytor Barzly koloruje rodziny rymów w trakcie pisania, więc widać od razu, gdzie rym się urwał, a gdzie niechcący powtórzyłeś tę samą końcówkę cztery razy pod rząd.

Wklej swoją zwrotkę do edytora

7. Plan na pierwszy tydzień

• Dzień 1 i 2: cztery wersy dziennie na ten sam bit, bez rymów, po dwanaście sylab. Chodzi tylko o rytm.
• Dzień 3 i 4: te same wersy, ale z rymem dokładnym w parach. Wolno zmieniać treść, byle zostało dwanaście sylab.
• Dzień 5: jedna pełna ósemka na jedno zdanie tematu.
• Dzień 6: redakcja ósemki. Wyrzuć co trzecie słowo, dopisz jeden punchline.
• Dzień 7: nagraj się telefonem i posłuchaj. To najbardziej bolesny i najbardziej skuteczny punkt z całej listy.

Po tygodniu masz jedną ósemkę, którą da się powiedzieć na bit. To znacznie więcej niż większość osób, które zaczynają od próby napisania całego utworu.

Najczęstsze pytania

Czy trzeba umieć grać albo znać nuty?

Nie. Do pisania tekstu potrzebujesz słuchu rytmicznego, a nie melodycznego. Liczenie sylab i wyczucie, gdzie pada akcent, wystarczy w zupełności.

Czy pisać na papierze, czy w telefonie?

Obojętne, dopóki widzisz cały wers naraz i możesz go poprawiać. Papier ma tę przewagę, że nie kusi kasowaniem, a edytor tę, że pokazuje rymy i liczbę sylab bez liczenia na palcach.

Ile czasu zajmuje napisanie zwrotki?

Pierwsza zajmie kilka dni. Po roku regularnego pisania szesnastka to jedno popołudnie. Nikt nie pisze dobrych tekstów szybko na starcie i nie ma w tym nic niepokojącego.